De kaarten
Er wordt gespeeld met 8 koningen: drieën tellen als koningen en tweeën als azen.
- Volgorde, van hoog naar laag: koning, ruiter, boer, 7, 6, 5, 4, aas.
- Waarde voor de juego: koning, ruiter en boer 10; de rest hun getal (de aas 1).
De mus
Iedereen krijgt 4 kaarten. De speler rechts van de gever is de mano: hij praat als eerste en wint elk gelijkspel.
Om de beurt zegt iedereen mus (wil kaarten ruilen) of geen mus. Zeggen alle vier mus, dan gooit iedereen 1 tot 4 kaarten weg, pakt er evenveel bij en begint het praten opnieuw. Zodra iemand „geen mus” zegt, beginnen de lances.
De vier lances
1. Grande: de hoogste hand wint; eerst worden de hoogste kaarten vergeleken (vier koningen is het beste).
2. Chica: de laagste hand wint; eerst worden de laagste kaarten vergeleken (vier azen is het beste).
3. Pares (paren): een paar (waard 1), drie gelijke (waard 2) of twee paar / vier gelijke (waard 3). Twee paar wint van drie gelijke, dat wint van een paar; bij gelijke combinaties winnen de hoogste kaarten.
4. Juego: je hebt juego als je kaarten samen 31 of meer zijn. Het beste is 31, dan 32, 40, 37, 36, 35, 34 en 33. Een 31 is 3 waard en elke andere juego 2. Heeft niemand juego, dan wordt in plaats daarvan de punto gespeeld: het hoogste totaal wint (waard 1).
Voor paren en juego zegt elke speler of hij ze heeft. Heeft maar één koppel ze, dan wordt er niet geboden en int dat koppel aan het eind. In die lances praten alleen de spelers die ze hebben.
Bieden
In elke lance mag je om de beurt passen, bieden (2 stenen, „envido”) of órdago zeggen (het hele spel). Het andere koppel antwoordt:
- Aannemen („quiero”): het bod wordt aan het eind verrekend.
- Weigeren („no quiero”): wie bood, krijgt meteen 1 steen (of wat er al op het spel stond, als het een verhoging was). Beide tegenstanders moeten weigeren.
- Verhogen: „twee meer” of órdago.
Biedt niemand, dan gaat de lance „en paso”: grande, chica en punto zijn 1 waard voor de winnaar.
Een aangenomen órdago wordt meteen beslist: de kaarten worden getoond en wie die lance wint, wint het spel.
De telling
Aan het eind worden de kaarten getoond en in volgorde geteld: grande, chica, paren en juego (of punto). De winnaar van elke lance krijgt wat werd aangenomen (of 1 „en paso”) en, bij paren en juego, de waarde van de combinaties van beide maten. De telling stopt zodra een koppel 40 haalt.
Varianten
Je kunt ze op de pagina van het spel wijzigen, onder „Spelregels”:
- Stenen om te winnen: 40 (standaard) of 30.
- 8 koningen: kan uitgezet worden; dan speel je met 4 koningen en zijn drieën en tweeën gewone kaarten.
Tips
- De mano is in het voordeel: die wint bij gelijkspel.
- Bij de mus houd je koningen en azen en gooi je de middelste kaarten weg.
- Órdago is voor als je bijna zeker bent… of als je verliest en niets meer te verliezen hebt.
Geschiedenis
Mus komt uit Baskenland. De oudst bekende schriftelijke vermelding dateert uit 1745, in het Spaans-Baskisch-Latijnse woordenboek van de jezuïet Manuel de Larramendi. Vanuit Baskenland en Navarra verspreidde het zich over heel Spanje, waar het nu een van de meest gespeelde kaartspellen is, en Baskische emigranten namen het mee naar andere landen, zoals de Verenigde Staten.
Veel van de woorden komen uit het Baskisch, en het bekendste is órdago, van hor dago, „daar is het”, dat het Spaans ook buiten het spel heeft overgenomen: iets de órdago is iets enorms. De herkomst van de naam zelf is onduidelijk; een verklaring koppelt hem aan het Baskische musu, „kus” of „gezicht”, naar de gezichtssignalen die maten elkaar mogen geven.